«Αγορά ησυχίας»: Το ισραηλινό σχέδιο που στήριξε τη Χαμάς


Επιμέλεια: Γιάννα Μυράτ

Ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου έπαιξε στοίχημα ότι μια ισχυρή Χαμάς θα διατηρήσει την ειρήνη και θα μειώσει την πίεση για ένα παλαιστινιακό κράτος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ

Λίγες εβδομάδες πριν η Χαμάς εξαπολύσει τις φονικές επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ, ο επικεφαλής της Μοσάντ έφτασε στη Ντόχα του Κατάρ για συνάντηση με αξιωματούχους του Κατάρ.

Για χρόνια, η κυβέρνηση του Κατάρ έστελνε εκατομμύρια δολάρια το μήνα στη Λωρίδα της Γάζας – χρήματα που βοήθησαν να στηριχθεί η κυβέρνηση της Χαμάς εκεί. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου όχι μόνο ανέχτηκε αυτές τις πληρωμές, αλλά τις είχε ενθαρρύνει.

Κατά τις συναντήσεις του τον Σεπτέμβριο με τους αξιωματούχους του Κατάρ, σύμφωνα με αρκετούς ανθρώπους που γνωρίζουν τις μυστικές συζητήσεις, τέθηκε στον επικεφαλής της Μοσάντ, Ντέιβιντ Μπαρνέα, μια ερώτηση που δεν ήταν στην ημερήσια διάταξη: Ήθελε το Ισραήλ να συνεχιστούν οι πληρωμές;

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ

Η κυβέρνηση του Νετανιάχου είχε πρόσφατα αποφασίσει να συνεχίσει την πολιτική, οπότε ο Μπαρνέα είπε ναι. Η ισραηλινή κυβέρνηση εξακολουθεί να χαιρετίζει τα χρήματα από τη Ντόχα.

Το να επιτρέψει τις πληρωμές – δισεκατομμύρια δολάρια σε περίπου μια δεκαετία – ήταν ένα στοίχημα του Νετανιάχου ότι μια σταθερή ροή χρημάτων θα διατηρούσε την ειρήνη στη Γάζα.

Οι πληρωμές του Κατάρ, αν και φαινομενικά μυστικές, είναι ευρέως γνωστές και συζητούνται στα ισραηλινά ΜΜΕ εδώ και χρόνια. Οι επικριτές του Νετανιάχου τις θεωρούν ως μέρος μιας στρατηγικής «αγοράς ησυχίας» και η πολιτική βρίσκεται εν μέσω μιας ανελέητης επαναξιολόγησης μετά τις επιθέσεις. Ο Νετανιάχου αποκρούει την επίκριση χαρακτηρίζοντας την «γελοία».

Σε συνεντεύξεις με πολλούς νυν και πρώην Ισραηλινούς, Αμερικανούς και Καταριανούς αξιωματούχους, αλλά κι άλλων κυβερνήσεων της Μέσης Ανατολής, οι New York Times ανακάλυψαν νέες λεπτομέρειες σχετικά με την προέλευση της πολιτικής, τις διαμάχες που ξέσπασαν στο εσωτερικό της ισραηλινής κυβέρνησης και τα μήκη που πήγε ο Νετανιάχου για να θωρακίσει τους Καταριανούς από την κριτική και να διατηρήσει τη ροή των χρημάτων.

Οι πληρωμές ήταν μέρος μιας σειράς αποφάσεων από Ισραηλινούς πολιτικούς ηγέτες, αξιωματούχους στρατιωτού και μυστικών υπηρεσιών — όλες βασισμένες στη θεμελιωδώς λανθασμένη εκτίμηση ότι η Χαμάς ούτε ενδιαφερόταν ούτε ήταν ικανή για επίθεση μεγάλης κλίμακας.

Παρόλο που ο ισραηλινός στρατός απέκτησε σχέδια μάχης για εισβολή της Χαμάς και οι αναλυτές παρατήρησαν σημαντικές ασκήσεις τρομοκρατίας ακριβώς πάνω από τα σύνορα στη Γάζα, οι πληρωμές συνεχίστηκαν. Για χρόνια, αξιωματικοί των ισραηλινών πληροφοριών συνόδευαν ακόμη και έναν αξιωματούχο του Κατάρ στη Γάζα, όπου μοίραζε χρήματα από βαλίτσες γεμάτες με εκατομμύρια δολάρια.

Τα χρήματα από το Κατάρ είχαν ανθρωπιστικούς στόχους, όπως η πληρωμή μισθών της κυβέρνησης στη Γάζα και η αγορά καυσίμων για τη διατήρηση της λειτουργίας ενός σταθμού ηλεκτροπαραγωγής. Αλλά οι ισραηλινοί αξιωματούχοι πληροφοριών πιστεύουν τώρα ότι τα χρήματα έπαιξαν ρόλο στην επιτυχία των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου, επειδή επέτρεψαν στη Χαμάς να εκτρέψει μέρος τους προς στρατιωτικές επιχειρήσεις. Οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες έχουν αξιολογήσει εδώ και καιρό ότι το Κατάρ χρησιμοποιεί κι άλλα κανάλια για να χρηματοδοτήσει κρυφά τη στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς, κάτι που η κυβέρνηση του Κατάρ έχει αρνηθεί.

Πολλές ισραηλινές κυβερνήσεις επέτρεψαν να πάνε χρήματα στη Γάζα για ανθρωπιστικούς λόγους, όχι για να ενισχύσουν τη Χαμάς, ανέφερε αξιωματούχος του γραφείου του Νετανιάχου σε δήλωση. Και πρόσθεσε: «Ο πρωθυπουργός Νετανιάχου ενήργησε για να αποδυναμώσει σημαντικά τη Χαμάς. Οδήγησε τρεις ισχυρές στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Χαμάς, οι οποίες σκότωσαν χιλιάδες τρομοκράτες και ανώτερους διοικητές της».

Η Χαμάς δήλωνε πάντα δημόσια τη δέσμευσή της για την εξάλειψη του κράτους του Ισραήλ. Αλλά κάθε πληρωμή θεωρείτο ως απόδειξη ότι η Χαμάς ήταν μια ενόχληση χαμηλού επιπέδου, ακόμη και ένα πολιτικό πλεονέκτημα.

Ήδη από τον Δεκέμβριο του 2012, ο Νετανιάχου είπε στον εξέχοντα Ισραηλινό δημοσιογράφο Νταν Μαργκαλίτ ότι ήταν σημαντικό να παραμείνει ισχυρή η Χαμάς, ως αντίβαρο στην Παλαιστινιακή Αρχή στη Δυτική Όχθη και αν έχει δύο ισχυρούς αντιπάλους, συμπεριλαμβανομένης της Χαμάς, θα μείωνε την πίεση σε αυτόν να διαπραγματευτεί για ένα παλαιστινιακό κράτος.

Ο αξιωματούχος στο γραφείο του πρωθυπουργού είπε ότι ο Νετανιάχου δεν έκανε ποτέ αυτή τη δήλωση. Αλλά ο πρωθυπουργός διατύπωνε αυτή την ιδέα σε άλλους όλα αυτά τα χρόνια.

Ενώ οι ηγέτες του ισραηλινού στρατού και των υπηρεσιών πληροφοριών έχουν αναγνωρίσει τις αποτυχίες που οδήγησαν στην επίθεση της Χαμάς, ο Νετανιάχου αρνήθηκε να απαντήσει σε τέτοιες ερωτήσεις. Και με τον πόλεμο που διεξάγεται στη Γάζα, ένας πολιτικός απολογισμός για τον άνθρωπο που υπηρέτησε ως πρωθυπουργός τα 13 από τα τελευταία 15 χρόνια, βρίσκεται, προς το παρόν, σε αναμονή.

Αλλά οι επικριτές του Νετανιάχου λένε ότι η προσέγγισή του στη Χαμάς είχε στον πυρήνα της μια κυνική πολιτική ατζέντα: να κρατήσει τη Γάζα ήσυχη ως μέσο για να παραμείνει στην εξουσία χωρίς να αντιμετωπιστεί η απειλή της Χαμάς ή η παλαιστινιακή δυσαρέσκεια που σιγόβραζε.

«Η αντίληψη του Νετανιάχου πάνω από μιάμιση δεκαετία ήταν ότι αν αγοράζουμε ησυχία και προσποιούμαστε ότι το πρόβλημα δεν είναι εκεί, μπορεί να εξαφανιστεί», δήλωνε ο Εϊάλ Χουλάτα, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ από τον Ιούλιο του 2021 έως αρχές του τρέχοντος έτους.

Αναζητώντας την ισορροπία

Ο Νετανιάχου και οι βοηθοί του σε θέματα ασφαλείας άρχισαν σιγά σιγά να επανεξετάζουν τη στρατηγική τους απέναντι στη Λωρίδα της Γάζας μετά από αρκετές αιματηρές και ατελέσφορες στρατιωτικές συγκρούσεις εκεί κατά της Χαμάς.

«Όλοι ήταν πια απηυδισμένοι με τη Γάζα», είπε ο Ζοχάρ Πάλτι, πρώην διευθυντής πληροφοριών της Μοσάντ. «Είπαμε, “Ας ξεχάσουμε τη Γάζα”, γιατί ξέραμε ότι ήταν αδιέξοδο».

Μετά από μια από τις συγκρούσεις, το 2014, ο Νετανιάχου χάραξε μια νέα πορεία — δίνοντας έμφαση σε μια στρατηγική προσπάθειας να «περιορίσει» τη Χαμάς, ενώ το Ισραήλ επικεντρωνόταν στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και στη Χεζμπολάχ.

Αυτή η στρατηγική υποστηρίχθηκε από επανειλημμένες εκτιμήσεις πληροφοριών για τις οποίες η Χαμάς δεν ενδιαφερόταν ούτε ήταν ικανή να εξαπολύσει μια σημαντική επίθεση στο εσωτερικό του Ισραήλ.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, το Κατάρ -ένα από τα πλουσιότερα έθνη του κόσμου- έγινε βασικός χρηματοδότης για την ανοικοδόμηση και τις κυβερνητικές επιχειρήσεις στη Γάζα. Υπερασπιζόμενο χρόνια την παλαιστινιακή υπόθεση, έχει καλλιεργήσει τους στενότερους δεσμούς με τη Χαμάς. Αυτές οι σχέσεις έχουν αποδειχθεί πολύτιμες τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς αξιωματούχοι του Κατάρ βοήθησαν στις διαπραγματεύσεις για την απελευθέρωση των Ισραηλινών ομήρων στη Γάζα.

Το έργο του Κατάρ στη Γάζα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου ευλογήθηκε από την ισραηλινή κυβέρνηση. Και ο Νετανιάχου άσκησε πιέσεις στην Ουάσιγκτον για λογαριασμό του Κατάρ. Το 2017, καθώς οι Ρεπουμπλικάνοι πίεζαν να επιβάλουν οικονομικές κυρώσεις στο Κατάρ λόγω της υποστήριξής του στη Χαμάς, έστειλε ανώτερους αμυντικούς αξιωματούχους στην Ουάσιγκτον. Οι Ισραηλινοί είπαν στους Αμερικανούς νομοθέτες ότι το Κατάρ έπαιξε θετικό ρόλο στη Λωρίδα της Γάζας, σύμφωνα με τρία άτομα που γνωρίζουν το ταξίδι.

Η στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών του Ισραήλ, είπε ότι ορισμένοι αξιωματούχοι είδαν οφέλη από τη διατήρηση μιας «ισορροπίας» στη Λωρίδα της Γάζας.

Οι κυβερνήσεις τριών Αμερικανών προέδρων — Μπαράκ Ομπάμα, Ντόναλντ Τζ. Τραμπ και Τζο Μπάιντεν — υποστήριξαν ευρέως τον άμεσο ρόλο των Καταριανών στη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων στη Γάζα.

Αλλά δεν ήταν όλοι σύμφωνοι. Ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, μήνες αφότου έγινε υπουργός Άμυνας το 2016, έγραψε ένα μυστικό υπόμνημα στον Νετανιάχου και στον αρχηγό του ισραηλινού στρατού. Είπε ότι η Χαμάς χτίζει σιγά σιγά τις στρατιωτικές της ικανότητες για να επιτεθεί στο Ισραήλ και υποστήριξε ότι το Ισραήλ πρέπει να χτυπήσει πρώτο.

Ο στόχος του Ισραήλ είναι «να διασφαλίσει ότι η επόμενη αντιπαράθεση μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς θα είναι η τελική αναμέτρηση», έγραψε στο σημείωμα, με ημερομηνία 21 Δεκεμβρίου 2016, αντίγραφο του οποίου είδαν οι Times. Ένα προληπτικό χτύπημα, είπε, θα μπορούσε να αφαιρέσει το μεγαλύτερο μέρος της «ηγεσίας της στρατιωτικής πτέρυγας της Χαμάς». Ο Νετανιάχου απέρριψε το σχέδιο.

Η Χαμάς ως «περιουσιακό στοιχείο»

Μεταξύ της ομάδας των πρακτόρων της Μοσάντ που παρακολουθούσε τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, ορισμένοι πίστευαν ότι ο Νετανιάχου δεν ανησυχούσε πολύ για να σταματήσει να πηγαίνουν χρήματα στη Χαμάς.

Ο Σλόμο Μπρομ, συνταξιούχος στρατηγός και πρώην αναπληρωτής του συμβούλου εθνικής ασφάλειας του Ισραήλ, είπε ότι μια ισχυρή Χαμάς βοηθούσε τον Νετανιάχου να αποφύγει τις διαπραγματεύσεις για ένα παλαιστινιακό κράτος.

«Ένας αποτελεσματικός τρόπος για να αποτραπεί μια λύση δύο κρατών είναι να χωρίσουμε τη Λωρίδα της Γάζας και τη Δυτική Όχθη», είπε σε συνέντευξή του. Η διαίρεση δίνει στον Νετανιάχου μια δικαιολογία για να απομακρυνθεί από τις ειρηνευτικές συνομιλίες, είπε ο Μπρομ, προσθέτοντας ότι μπορεί να πει, «Δεν έχω εταίρο».

Ο Νετανιάχου δεν διατύπωσε δημόσια αυτή τη στρατηγική, αλλά κάποιοι από την ισραηλινή πολιτική δεξιά δεν είχαν τέτοιο δισταγμό.

Βαλίτσες γεμάτες μετρητά

Κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου το 2018, οι βοηθοί του Νετανιάχου παρουσίασαν ένα νέο σχέδιο: Κάθε μήνα, η κυβέρνηση του Κατάρ θα καταβάλλει εκατομμύρια δολάρια σε μετρητά απευθείας στους κατοίκους της Γάζας ως μέρος μιας συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός με τη Χαμάς.

Η Shin Bet, η εσωτερική υπηρεσία ασφαλείας της χώρας, θα παρακολουθούσε τη λίστα των παραληπτών για να προσπαθήσει να διασφαλίσει ότι τα μέλη της στρατιωτικής πτέρυγας της Χαμάς δεν θα επωφεληθούν άμεσα.

Παρά αυτές τις διαβεβαιώσεις, υπήρχαν διαφωνίες. Ο Λίμπερμαν είδε το σχέδιο ως συνθηκολόγηση και παραιτήθηκε τον Νοέμβριο του 2018. Κατηγόρησε δημόσια τον Νετανιάχου ότι «αγόρασε βραχυπρόθεσμη ειρήνη με τίμημα σοβαρής ζημιάς στη μακροπρόθεσμη εθνική ασφάλεια». Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Λίμπερμαν θα γινόταν ένας από τους πιο σκληρούς επικριτές του, λέγοντας ότι για τον Νετανιάχου ένα πράγμα μόνο είναι πραγματικά σημαντικό: να παραμείνει στην εξουσία με οποιοδήποτε κόστος.

Οι βαλίτσες γεμάτες με μετρητά άρχισαν σύντομα να διασχίζουν τα σύνορα προς τη Γάζα.

Κάθε μήνα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας συναντούσαν τον Μοχάμεντ αλ-Εμαντί, έναν διπλωμάτη του Κατάρ, στα σύνορα μεταξύ Ισραήλ και Ιορδανίας. Από εκεί, τον οδηγούσαν στο συνοριακό πέρασμα Kerem Shalom και στη Γάζα.

Αρχικά, έφερε μαζί του 15 εκατομμύρια δολάρια για να τα διανείμει, -από 100 δίνονταν σε καθορισμένες τοποθεσίες σε κάθε οικογένεια που εγκρίθηκε από την ισραηλινή κυβέρνηση.

Τα κεφάλαια προορίζονταν για την πληρωμή μισθών και άλλων εξόδων, αλλά ένας ανώτερος δυτικός διπλωμάτης που έδρευε στο Ισραήλ μέχρι πέρυσι είπε ότι οι δυτικές κυβερνήσεις είχαν από καιρό εκτιμήσει ότι η Χαμάς ξάφριζε από τις εκταμιεύσεις μετρητών.

Ο Ναφτάλι Μπένετ, ο οποίος ήταν υπουργός Παιδείας του Ισραήλ το 2018 όταν ξεκίνησαν οι πληρωμές και αργότερα έγινε υπουργός Άμυνας, ήταν μεταξύ των μελών της κυβέρνησης του Νετανιάχου που επέκριναν τις πληρωμές. Τα αποκάλεσε «χρήματα προστασίας».

Κι όμως, όταν ο Μπένετ ξεκίνησε τη μονοετή θητεία του ως πρωθυπουργός τον Ιούνιο του 2021, συνέχισε την πολιτική. Μέχρι τότε, το Κατάρ ξόδευε περίπου 30 εκατομμύρια δολάρια το μήνα στη Γάζα.

Ο Μπένετ και οι βοηθοί του, ωστόσο, αποφάσισαν ότι οι εκταμιεύσεις μετρητών ήταν μια μηνιαία ντροπή για την κυβέρνησή του. Κατά τη διάρκεια συναντήσεων με αξιωματούχους ασφαλείας, ο Μπαρνέα, ο επικεφαλής της Μοσάντ, εξέφρασε την αντίθεσή του στη συνέχιση των πληρωμών — βέβαιος ότι ορισμένα από τα χρήματα διοχετεύονταν στις στρατιωτικές δραστηριότητες της Χαμάς.

Από την πλευρά τους, οι αξιωματούχοι του Κατάρ ήθελαν έναν πιο σταθερό, αξιόπιστο τρόπο για να φτάσουν χρήματα στη Γάζα μακροπρόθεσμα.

Όλες οι πλευρές κατέληξαν σε έναν συμβιβασμό: οι υπηρεσίες των Ηνωμένων Εθνών θα μοίραζαν τα χρήματα του Κατάρ αντί του Εμαντί. Κάποια από τα χρήματα πήγαν απευθείας για την αγορά καυσίμων για το εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας στη Γάζα.

Το Ισραήλ ευλογούσε αυτές τις πληρωμές του Κατάρ, ακόμη και όταν οι εκτιμήσεις των μυστικών υπηρεσιών της Μοσάντ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το Κατάρ χρησιμοποιούσε άλλα κανάλια για να χρηματοδοτήσει κρυφά το στρατιωτικό σκέλος της Χαμάς.

Ο Γιόσι Κοέν, ο οποίος διαχειριζόταν τον φάκελο του Κατάρ για πολλά χρόνια ως επικεφαλής της Μοσάντ, ήρθε να αμφισβητήσει την πολιτική του Ισραήλ απέναντι στα χρήματα της Γάζας. Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους που διοικούσε την υπηρεσία κατασκόπων, πίστευε ότι υπήρχε μικρή εποπτεία σχετικά με το πού πήγαιναν τα χρήματα.

Τον Ιούνιο του 2021, ο Κοέν έδωσε την πρώτη του δημόσια ομιλία μετά την αποχώρησή του από την υπηρεσία κατασκοπείας λέγοντας ότι τα χρήματα του Κατάρ προς τη Λωρίδα της Γάζας έχουν ξεφύγει από τον έλεγχο.

Με πληροφορίες από New York Times



Zougla.gr

Μπορεί επίσης να σας αρέσει